Fon getirisi nasıl okunur: günlük, 1 ay, yılbaşı, 1 yıl ne demek?

TEFAS'ın ve fonfiyat'ın tablolarında sekiz getiri sütunu var. Ne anlattıklarını bilmeden sıralamak kolay yanıltır. Bu yazı yatırım tavsiyesi değil; sütunları doğru okumak için.

Önce fiyat: birim pay değeri

Fonun fiyatı, fonun toplam varlığının pay sayısına bölümüdür. Her iş günü bir kez hesaplanır ve açıklanır; gün içinde değişmez. Bu yüzden "canlı fon fiyatı" diye bir şey yok; dün akşam belirlenen fiyat bugün geçerlidir. Sitedeki "tarih" sütunu, fiyatın hangi güne ait olduğunu söyler.

Günlük %

Bugünkü fiyatın bir önceki iş günü fiyatına göre değişimi. Para piyasası fonlarında günde binde 1 civarında, sürekli pozitif; hisse fonlarında ±2–3 arası salınır. Tek bir günün rakamı tek başına hiçbir şey söylemez.

Bazı fonlarda -60, -90 gibi uçuk değerler görebilirsin. Bunlar genelde fon olayıdır: pay bölünmesi, kâr payı dağıtımı, fonun kapanması ya da işlem görmeyen özel bir fonun nadir fiyatlanması. Gerçek bir kayıp değil, seriyi kıran bir işlem. Bu satırları görünce fonun sayfasındaki 30 günlük tabloya bak.

1 ay, 3 ay, 6 ay

Bugünden geriye o kadar süre önceki fiyata göre toplam değişim. Yıllıklandırılmış değil: "3 ay %5" demek üç ayda %5 kazandırdı demek, yılda %20 değil.

Yılbaşı (YB)

Yılın ilk iş gününden bugüne değişim. Ocak'ta 1 aylık getiriyle neredeyse aynı, Aralık'ta 1 yıllıkla neredeyse aynı. Yıl içinde kıyaslama yapmak için kullanışlı, yıllar arası kıyaslama için değil.

1 yıl, 3 yıl, 5 yıl

Yine toplam değişim, yıllık ortalama değil. "3 yıl %240" demek üç yılda para 3,4 katına çıktı demek; yıllık bileşik ortalaması yaklaşık %50. Kafadan çevirmek için: yıllık ortalama ≈ (1 + toplam)^(1/yıl) − 1. Sheets'te: =(1+K2/100)^(1/3)-1.

Uzun vadeli getirileri enflasyonla birlikte okumak gerekir. 2023–2026 arası TL bazlı rakamlar yüksek görünür; aynı dönemde fiyatlar da yüksek arttı. Nominal getiri ile reel getiri farklı şeyler.

Sütun neden boş?

Üç sebep:

• Fon o kadar eski değil. Bir yaşında fonun 3 ve 5 yıllık getirisi olamaz.
• Fon işlem görmüyor. TEFAS'ta alım satıma açık olmayan özel ve serbest fonlar için TEFAS dönemsel getiri hesaplamıyor; fiyat var, getiri yok. Sitede ~2000 fonun yaklaşık yarısı böyle.
• Fiyat henüz açıklanmadı. Sabah erken saatte bazı fonların günlük fiyatı gelmemiş olabilir; öğleden sonra dolar.

Yüksek getiri neden tek başına yetmez

Bir listeyi 1 yıllık getiriye göre sıralayınca tepede genelde şunlar olur: tematik hisse fonları, döviz bazlı serbest fonlar, kaldıraçlı stratejiler. Ortak özellikleri: geçmiş dönem o temaya iyi geldi. Aynı sıralamayı bir yıl önce yapsan tepede başka fonlar görürdün.

Sıralamaya bakarken en azından şunları yan yana koy:

• Büyüklük ve yatırımcı sayısı. 40 yatırımcılı 5 milyon TL'lik bir fonun %300 getirisi ile 50 bin yatırımcılı 20 milyar TL'lik fonun %40'ı aynı şey değil. Küçük fonlarda tek bir işlem fiyatı oynatır.
• Portföy dağılımı. Fon sayfasında "hisse %85, ters repo %10" görüyorsan getirinin nereden geldiğini biliyorsun. Adı "değişken fon" olan iki fon bambaşka şeyler tutuyor olabilir.
• Kategori ortalaması. Altın fonları bir yıl hep birlikte yükselir, hep birlikte düşer. Bir altın fonu %30 yaptıysa soru "iyi mi" değil, "diğer altın fonları ne yaptı".
• Ücret. Yönetim ücreti getirinin içinden çıkar; iki benzer fon arasında yıllık %1 fark 10 yılda ciddi rakam.

Bunları Sheets'te yapmak

Tüm fonları tek CSV ile çekip QUERY ile filtrelemek yeter: 5 hazır tablo. Getiri sütunlarının teknik ayrıntısı (yüzde mi oran mı, % biçimi nasıl verilir) rehberde.